Poczucie własnej wartości kształtuje się wraz z rozwojem innych sfer życia dziecka. Z biegiem czasu poprzez kolejne doświadczenia nabiera ono przekonania, że potrafi poradzić sobie z różnymi trudnymi sytuacjami, które stają na jego drodze. Zaczyna wierzyć, że to, co robi – np. w odniesieniu do pokonywania kolejnych etapów uczenia się – jest dobre i wartościowe. Docenia wysiłek, jaki wkłada, żeby osiągać coraz to nowe umiejętności i potrafi cieszyć się, kiedy czegoś nowego się nauczy, dowie, zrozumie. Nabiera zaufania do swoich umiejętności i ono motywuje je do otwierania się na kolejne nowe odkrycia.
Czasami jednak widać, że coś jest nie tak. Po czym poznać, że dziecku potrzebna jest pomoc w budowaniu poczucia własnej wartości? Wymienię pięć najbardziej typowych sygnałów.
Dziecko jest niezadowolone ze swoich osiągnięć.
Zwykle kiedy wykona jakąś pracę komentuje ją mówiąc, że jest brzydka, nieudana. Czasami zdarza się, że dziecko ją niszczy, np. podrze swój rysunek. Często przy tym denerwuje się, czasami płacze.
Łatwo zniechęca się, kiedy napotyka trudności w wykonaniu zadania.
Uczenie się nowych rzeczy nieuchronnie naraża każde dziecko na wyzwanie jakim jest pokonywanie trudu, włożenia wysiłku i poradzenia sobie z niepowodzeniem. Dziecko z zaniżonym poczuciem własnej wartości bardzo często odstępuje od wykonania zadania kiedy zorientuje się, że jest ono trudne i wymaga większego niż zwykle zaangażowania. Nie radzi sobie z pokonywaniem barier w zdobywaniu nowych umiejętności, nowej wiedzy.
Mówi o sobie: ¨jestem głupi¨, ¨nic nie umiem¨.
¨Jestem głupi/głupia¨, ¨Nic nie umiem¨ – to bardzo częste wypowiedzi dzieci z niskim poczuciem własnej wartości. Zapytane jakie są jego wady bez wysiłku i zastanowienia wymieni cały ich szereg. Czasami są one nieadekwatne do tego, jak jest w rzeczywistości. Zapytane o to, co jest jego zaletą czy mocną stroną długo zastanawia się. Nierzadko nie jest w stanie wymienić niczego.
Bardzo przejmuje się krytycznymi uwagami na swój temat.
Dzieci z niskim poczuciem wartości bardzo słabo radzą sobie z przyjmowaniem słów krytyki. Zwrócenie dziecku uwagi, że np. niestarannie poukładało zabawki powoduje silne emocje, często płacz lub wybuch złości. Jeśli rówieśnik powie, że nie chce się z nim bawić, dziecko odbiera, że nie jest lubiane. Nierzadko jakąkolwiek wypowiedź na swój temat odbiera jako wyraz negatywnej oceny.
Często pyta czy ładnie coś narysowało, czy dobrze coś zrobiło.
Dziecko nie znajduje w sobie potwierdzenia swojej wartości, więc najczęściej pyta rodziców, nauczycieli, czy dobrze wykonało zadanie. Potrzeba pozytywnego wzmocnienia, pochwały jest bardzo silna. Dziecko zgłasza ją więc przy każdej nadarzającej się okazji, nierzadko wywołując irytację rodzica.
Jeśli powyższe sytuacje zdarzają się sporadycznie, jednorazowo nie ma powodu do obaw. Jeżeli zaś zdarzają się często, powtarzalnie wtedy należy szukać pomocy psychologa dla dziecka, a czasami też dla siebie jako rodzica.
Pozostawienie dziecka bez wsparcia może prowadzić do ukształtowania się i ugruntowania niskiego poczucia własnej wartości, co w konsekwencji często powoduje problemy szkolne takie, jak: zmniejszenie motywacji do nauki, do poznawania świata w ogóle, do nabywania nowych umiejętności, odmowa wykonywania zadań szkolnych czy prac domowych. Wraz z upływem czasu zwykle prowadzi to do obniżenia wyników w nauce i zatrzymania rozwoju zainteresowań. Innym obszarem problemowym może stać się funkcjonowanie dziecka w grupie rówieśniczej. Typowe trudności w tym zakresie to: doświadczanie odrzucenia przez inne dzieci, brak przyjacielskich kontaktów, poczucie samotności w środowisku szkolnym.
Im wcześniej zauważysz, że twoje dziecko buduje negatywne poczucie własnej wartości, tym większa jest szansa na wprowadzenie w życie oddziaływań, które pomogą mu w przyszłości wyrosnąć na pewnego siebie dorosłego człowieka.